Diamantverleden van de Kempen

Het steentje

Toen Jan Eduard Claes, een diamantbewerker uit Borgerhout, zich in 1876 in Nijlen vestigde, begon het Kempense diamantverhaal. In de daaropvolgende decennia ontwikkelde zich in de Kempen een heuse industrie die de regio fundamenteel zou beïnvloeden. Vooral de opgang van Antwerpen als diamantcentrum en de ontdekking van enkele nieuwe Zuid-Afrikaanse mijnen in het begin van de vorige eeuw zorgden voor de doorbraak van de kleine, niet-georganiseerde nijverheid in de Kempen, waar schrale gronden de boeren tot een nevenactiviteit dwongen. Na de aanleg van het elektriciteitsnet in de Kempen in de jaren 1920-1929 werd de regio als het ware overspoeld door kleine diamantwerkplaatsen, waar ‘de stiel’ vaak in familieverband werd uitgeoefend. Het ‘steentje’ bracht veel welvaart in de streek, want een handige en snelle vakman kon in enkele dagen een weekloon verdienen. Pas in de loop van de jaren 1960 en vooral in de jaren 1970-1980 begon het tij te keren. De delokalisatie naar lagelonenlanden en de verhoogde overheidscontrole in eigen land betekenden het einde van de plattelandsnijverheid. Slechts enkele bedrijven kunnen voorlopig het hoofd nog boven water houden.

Schitterend Geslepen

Het regionale erfgoedproject ‘Schitterend Geslepen’ heeft gedurende drie jaren het diamantair erfgoed van de Kempen in kaart gebracht, geregistreerd en ontsloten voor een breed publiek. ‘Schitterend Geslepen’ besteedde in de eerste plaats aandacht aan de mondelinge verhalen over het ‘steentje’. De typische ambachtelijke en vaak illegale thuisnijverheid liet immers relatief weinig materiële sporen na. Een en ander was dringend, want het unieke Kempense diamantverhaal dreigde samen met de laatste getuigen te verdwijnen! De afgelopen jaren trok ‘Schitterend Geslepen’ door de regio om mensen hun ‘diamantverhaal’ te laten vertellen. Op die manier wou ‘Schitterend Geslepen’ het streekgeheugen over de Kempense diamantnijverheid en –handel vastleggen en bewaren voor het nageslacht. Ook foto’s, filmmateriaal, documenten en voorwerpen werden zorgvuldig bijeengebracht. Op de erfgoedbank kan je proeven van al dit diamantair erfgoed.

Naast de registratie van de interviews en het verzamelen van foto’s, films, documenten en voorwerpen, wil ‘Schitterend Geslepen’ het publiek laten proeven van het Kempense diamantverleden. Na de vertelreeks Briljante Verhalen in 2008, de website, de tentoonstelling Schitterend Geslepen in 2010 moet een aantrekkelijk boek in 2011 uitgroeien tot de apotheose van het project. Uiteindelijk zullen de Kempense diamantverhalen ook een belangrijke plaats krijgen in het diamantmuseum van Grobbendonk en Diamantslijperij Lieckens in Nijlen. Op die manier kunnen Nijlen en Grobbendonk uitgroeien tot regionale ankerpunten voor het diamantair erfgoed van de Kempen en een toeristische meerwaarde bieden voor de hele streek.